Aurtengoan Astigarragara joan ziren “Matazak indarkeria sexistaren aurka” elkarteak gonbidatuta. Bertako emakumeekin oso goiz polita pasa zuten Silvia Palumbo kantautorearen emanaldi eta guzti.
“Zuetaz Harro” da 2024ko martxoaren 8ko Emakumeen Nazioarteko Egunaren kanpainaren leloa, Berdintasun, Justizia eta Gizarte Politiketako Sailak bultzatua, Emakunderen, hiru foru aldundien eta EUDELen eskutik.
Esaldi honekin batera doan leloak, “Ahaldundutako emakume bakoitzaren atzean ahalduntzera bultzatu duen beste emakume bat egon da”, emakume adinduek gazteenen ahalduntzean egindako ekarpena goraipatzen du, belaunaldien arteko harremanaren garrantzia bereziki azpimarratuz.
Aurten, Erroak Elkartean, Emakunderen martxoaren 8ko kanpainarekin lotuta, “Zuetaz harro”, aipatu nahi dugu eta gure esker ona eman nahi diogu Concha Clavero Molinari,emakume ahaldundu izateagatik. Berak gu ere izatera bultzatu egin gaitu, baita beste emakume batzuek ere bultzatzen ditu. Belaunaldien arteko harremanari balioa eta garrantzia ematen dio. Erroak Elkartearen sortzailea izan zen, 1988an, eta erakundearen zuzendaria. Horrez gain, sareetako zuzendaritzako edo lehendakaritzako beste kargu batzuk betetzen ditu. Bere ibilbide profesionalean beti berdintasun eta emakumeen ahalduntzearen aurrerapen alde lan egin du.
Gurea bezalako komunitate txiki batean hiru espetxe ditugu, eta 1454 gizon eta 124 emakume daude askatasunik gabe. Duela bi urte pasatxo, 2021eko urrian, Eusko Jaurlaritzak espetxeen kudeaketa bere gain hartu zuen. Askatasun-gabetzeaz hitz egiteak esan nahi du justiziaz -bere zentzu zabalean-, biktimagilez eta biktimez, birsozializazioaz eta berreziketaz, prebentzioaz edo arazo sozialez hitz egitea. Giza eskubideen kontzeptua ere nabarmendu behar da, aurreko guztiak biltzen baititu.
Aurten, Nazio Batuen Erakundeak duela 75 urte Giza Eskubideen Adierazpena aldarrikatu izana ospatzen dugu. Askatasuna funtsezko printzipioetako bat denez eta espetxeak gune kalteberak direnez, 1948an aldarrikapenaz geroztik askatasun-gabetzeko zigorrak betetzen dituzten pertsonak bereziki babesten dituzten arauak ezarri dira. Hor daude Presoen tratamendurako gutxieneko arauak edo Nelson Mandela Arauak (NBE, 1955 eta 2015), Askatasunaz gabetzen ez duten neurriei buruzko Tokioko arauak (NBE, 1990), Presoen tratamenduari buruzko Bangkokeko arauak (NBE, 2011) edo Europako Espetxe-arauak (Europako Kontseilua, 2006, 2020an eguneratuak).
2023an, NBEren asmoa da pertsona guztientzako duintasunak, askatasunak eta justiziak duten garrantzia gogoraraztea, Giza Eskubideen Adierazpenaren unibertsaltasuna eta horrekin lotutako aktibismoa hobeto ezagutzea. Testuinguru horretan, ESEN (Espetxe Sarea Euskadi-Nafarroa, espetxeetako gizarte-erakundeen sarea) osatzen dugun 27 erakunde eta elkarteok azpimarratzen dugu espetxean dauden pertsonek gure erkidegoko parte aktiboa izaten jarraitzen dutela. Gure bizilagunak, senideak, lagunak edo hurbilekoak dira. Askatasunaz gabetzeko zigorra betetzen duten pertsona gehienek gabezia eta premia ugari dituzte (hezkuntzakoak, sozialak, prestakuntzakoak, sanitarioak, ekonomikoak edo emozionalak), eta horiek artatzeko baliabide espezializatuak behar dira, eta erantzukizuna da komunitatearentzat, erakunde publikoentzat eta gizarte-erakundeentzat. Pertsona horien profila honako hauek definitzen dute: adikzioen eta beste patologia fisiko eta mental batzuen presentziak, behar adinako edo gutxieneko lanbide eta hezkuntza heziketarik ezak, langabeziak eta lan-esperientziarik ezak, familia- edo gizarte-laguntza sendorik ezak, bazterkeriako bizi-testuinguruak egoteak edo espetxean luzaroan egoteak. Gizon eta emakume horiek gizarteratzea sustatu behar da, laguntza eta baliabideak emanez, eta prebentzio-politikak eta espetxeratzearen ordezko neurriak bultzatu behar dira.
Askatasun-gabetzearen kondenaren atzean galdera asko daude gure inguruko arazoei buruz eta horiei aurre egiteko moduari buruz: adikzioak, indarkeria, pobrezia, hezkuntza-urritasunak, etab. Nola ez gogoratu Garapen Iraunkorrerako 2030 Agendaren promesa nagusi eta eraldatzailea: “Inor atzean ez uztea”. Helburu ideal horrekin, ESENetik gure lana definitzen duten eskaera eta helburu batzuk aipatu nahi ditugu:
Askatasunik gabeko pertsonen bizi-baldintzak hobetzea eta euskal espetxeei giza eta material baliabide gehiago ematea.
Pertsona eskubide-subjektu gisa eta birgizarteratzeko dituen aukeretan zentratutako espetxe-tratamenduari heltzea bultzatzea. Ildo horretan, arreta berezia jarri behar zaie espetxean dauden pertsona ahulenei: adikzioak edo buruko gaixotasunak dituztenei, patologia larriak dituztenei, adinekoak edo 30 urtetik beherakoak direnei, gizarte-bazterkeriako testuinguruetatik datozenei edo askatasun-gabetzeko ibilbide luzeak jasan dituztenei.
Baloratu eta eragin gizarte-politiketan, ulertzen delako askatasun-gabetzea, kasu askotan, aldez aurretik gizarte-bazterketa baten ondorioa dela.
Gizartea sentsibilizatzea kolektibo horren errealitateari buruz eta haren arretan duen erantzunkidetasunari buruz, eta, horretarako, gizarte-ingurunean prebentzio-ekintzak eta espetxearen alternatiben ezagutza eta hedapena bultzatzea.
Eskura dauden gainerako baliabideekin (sozialak, osasunekoak, etxebizitzakoak, hezkuntzakoak edo enplegukoak) koordinatzea, espetxetik ateratzen diren pertsonek nahikoa laguntza izan dezaten delitu berriak prebenitzeko babes-elementu gisa.
Justizia errestauratiborako sarbide unibertsal handiago eta hobearen oinarriak ezartzea.
Munduko hainbat lekutan gordetzen dira presondegi zaharrak, askatasun-gabetzearen eta haren sufrimenduen historia gogorarazten diguten museo bihurtuak, eta zigor penalak etorkizunean zer izan beharko lukeen galdetzen digute. Badirudi espetxe-zigorra ardatz nagusia dela gure gizartean. Baina dena ez litzateke kartzela izan behar. Beharrezkoa da askatasun-gabetzea gainditzen duten neurri eta zehapenen katalogo bat izatea eta sustatzea, hezkuntza-baliabide berrietan, bitartekaritzan, eragindako kaltearen konponketan, arau-hausleentzako tratamenduan edo justizia leheneratzailean oinarrituta. Ez da seguruagoa askatasunik gabeko pertsona gehiago dituen gizartea, banakako eta gizarteko zailtasun eta arazoen aurrean prebentzio- eta esku hartzeko baliabide onak dituena baizik. Espetxe-zigorra jokabide larrienei aplikatu beharko litzaieke, aparteko erantzuna izan beharko luke, eta, nolanahi ere, giza eskubideen printzipioekin eta nazioko eta nazioarteko arauekin bat etorriz betearazi beharko litzateke.
Ezin dugu amaitu aipatu gabe munduko herrialde askotan preso dauden milaka pertsonak bizi duten egoera larria, barneratze-baldintza negargarri eta ankerrak pairatzen baitituzte. Espero dezagun giza eskubideen horizontea laster iristea espazio horietara. Nelson Mandelaren Nazioarteko Egunari eskainitako NBEren webgunea bere hitzorduetako batekin aurkezten da, eta ez genuke ahaztu behar: “Esan ohi da inork ez dakiela benetan nolakoa den nazio bat bere kartzeletako batean egon arte. Nazio bat ez da epaitu behar bere herritarrak posizio hobeagoarekin tratatzeko moduagatik, baizik eta gutxi edo ezer ez dutenak tratatzeko moduagatik.”
Aurtengo kanpainaren leloa honako hau da: Pornoa emakumeen aurkako indarkeriaren eskola bat da, eta egindako azterketatik ateratako datuak nabarmentzen ditu. Datu horien arabera:
• Eszena pornografikoen % 88,2k emakumeen aurkako indarkeria fisikoa edo ahozkoa du.
• Pornoarekin izandako lehen kontaktuaren batez besteko adina 12 urtekoa da.
• Nerabeen % 33,4k uste du pornoak eragin handia duela beren sexu-harremanetan.
Kanpainak ohartarazten duenez, gehien kontsumitzen den pornoaren bidez, indartu egiten da maskulinotasun bortitz eta menderatzailea eta feminitate atsegin eta kogrefikatu bat, beti ere plazer maskulinoaren eskura.
Kanpainaren iragarkia hemen ikusi desakezu.
Erroak elkartetik gure hezkuntza-lanarekin eta inplikazioarekin laguntzen jakitea espero dugu, emakumeentzako babes- eta ahalduntze-inguruneak sortzen faboratuz.
Larunbatean, ekainaren 10an, Kalean Ehuntzeko Munduko Egunean, 25 bat erakundek Euskal Herriko 11 puntutan, kalearen konkista aldarrikatuko dugu hurrengo leloaren bitartez: “Kaleak gureak dira” Honako hauek dira aldarrikapen eta jai ekitaldi honen helburuak: • Ehuntzearen artea aldarrikapen feministarako tresnan bihurtzea “Kaleak gureak dira” leloaren bitartez. • Eremu publikora ateratzea emakumeei eta eremu pribatuari lotuta egoteagatik beren balioa kendu zaien diziplinak. • Auzoa eraikitzeko eta ehuntzeko hurbiltasuneko harreman afektiboei balioa ematea, era kolektiboan eraiki eta ehuntzeko asmoz. • Lanen atzean dagoen jakinduria eta savoir faire guztia ikusaraztea, eta gure arbasoek itzalean egindako lanaren balio kalkulaezina ohoratzea
Mugimendu hau Pasaian jaio zen 2021an, bi lagunen arteko bertako ekimen baten modura: Lalocadelacasa-ko Oihana Merino eta Adinkide GKE-ko Blanca Caballero. Ideia honek forma hartu zuen Matazak Indarkeria Sexistaren Kontra proiektuko Isabel Oterorekin harremanetan jarri zirenean eta talde eragilea sortzeko elkartasuna sortu zenean. Aurten ere, Gipuzkoako Foru Aldundiaren laguntzarekin, “Indarkeria Sexistaren aurkako Matazak” elkartetik #puntuetakitto mugimendua sendotzeko lanean jarraitzen dugu, ehuna aldarrikapen feministarako bitarteko bihurtuz. Horretarako, administrazio publiko, elkarte, komertzio eta gizarte zibilaren babes eta lankidetza jaso dugu.
Animatu zaitezte egun hau partekatzera erabateko berdintasuna lortzeko helburuarekin!
Erroak elkartetik gure konpromisoa adierazi nahi dugu emakumeen aurkako indarkeria ezabatzeko Nazioarteko Egunean.
Urtero hainbat jarduera egiten ditugu ikastaro eta tailerretan (berdintasun-saioak egitea, talde-dinamikak egitea, espazioak informazio-hormekin apaintzea, gaiari buruzko materiala zabaltzeko informazio-mahaia instalatzea, eta abar), eta gure eguneroko lana erabiltzen dugu gure zerbitzuetara joaten diren pertsonak formatzeko eta kontzientziatzeko.
“Giza bizitza bakoitza askatasun garbi eta gardena izatea nahiko nuke” Simone de Beauvoir
Tailerretako ikasleekin egindako jarduera batzuk erakutsiko dizkizuegu:
Eguneko Zentroan txapak egiten…
…emaitza zoragarri hauekin.
Informazio Txokoa erabili dugu programatutako jarduerak zabaltzeko.
Elkarrekin eta Aurrera tailerretan emakumezko erreferenteak ezagutzen.
Denontzako hamaiketako feminista prestatzen Bidean tailerretik.
Urtero bezala, hainbat jarduera jarriko ditugu martxan ikastaro eta tailerretan (berdintasun-saioak garatzea eta talde-dinamikak egitea, informazio-horma-irudiekin espazioak apaintzea, gaiari buruzko materiala zabaltzeko informazio-mahaia jartzea). Gure eguneroko lana gure zerbitzuetara etortzen diren pertsonak trebatzeko eta kontzientziatzeko erabiliz.
Adibide moduan, erakusten dizkizuegu gure eguneko zentroan egin ditugun txapa hauek, genero indarkeriak dakarren gaitz soziala salatzeko.
“Ez ditut onartzen aldatu ezin ditudan gauzak, onartzen ez ditudan gauzak aldatzen ari naiz” (Angela Davis)
Musukoak, txapak, … gure tailerretan egindako gauza harrigarriak.